C-Peptide یا Connecting Peptide بخشی از مولکول اولیه انسولین است که هنگام تولید انسولین در لوزالمعده (پانکراس) آزاد میشود
C-Peptide چیست؟
C-Peptide یا Connecting Peptide بخشی از مولکول اولیه انسولین است که هنگام تولید انسولین در لوزالمعده (پانکراس) آزاد میشود. زمانی که پانکراس انسولین میسازد، ابتدا مولکولی به نام پروانسولین (Proinsulin) تولید میکند. سپس این مولکول به دو قسمت تقسیم میشود:
- انسولین (Insulin)
- C-Peptide
این دو ماده تقریباً به مقدار مساوی وارد جریان خون میشوند. بنابراین اندازهگیری C-Peptide یکی از بهترین روشها برای ارزیابی میزان تولید طبیعی انسولین توسط بدن است.
چرا آزمایش C-Peptide انجام میشود؟
این آزمایش به پزشک کمک میکند مشخص کند:
- بدن چه مقدار انسولین تولید میکند؟
- بیمار مبتلا به دیابت نوع 1 است یا نوع 2؟
- عملکرد سلولهای بتای پانکراس چگونه است؟
- علت افت قند خون چیست؟
- آیا بیمار به تزریق انسولین نیاز دارد؟
تفاوت انسولین و C-Peptide چیست؟
هنگامی که بیمار انسولین تزریقی دریافت میکند، فقط انسولین وارد بدن میشود و C-Peptide همراه آن وجود ندارد. به همین دلیل انسولین خون میتواند ناشی از تزریق یا تولید طبیعی بدن باشد. اما C-Peptide فقط تولید طبیعی پانکراس را نشان میدهد. بنابراین C-Peptide شاخص دقیقتری برای ارزیابی عملکرد پانکراس است.
C-Peptide در دیابت نوع 1
در دیابت نوع 1 سیستم ایمنی بدن سلولهای تولیدکننده انسولین را تخریب میکند. در نتیجه انسولین کاهش مییابد و C-Peptide نیز کاهش پیدا میکند. معمولاً در مراحل پیشرفته بیماری، مقدار C-Peptide بسیار پایین یا غیرقابل اندازهگیری است.
C-Peptide در دیابت نوع 2
در مراحل اولیه دیابت نوع 2 پانکراس هنوز انسولین تولید میکند. حتی ممکن است تولید انسولین افزایش یابد. بنابراینC-Peptide طبیعی یا بالا است. اما با گذشت زمان و فرسودگی پانکراس، C-Peptide کاهش پیدا میکند.
C-Peptide و مقاومت به انسولین
در افراد مبتلا به
- چاقی
- کبد چرب
- سندرم تخمدان پلیکیستیک (PCOS/PMOS)
- پیشدیابت
معمولاً انسولین و C-Peptide افزایش مییابد. این افزایش نشاندهنده تلاش پانکراس برای غلبه بر مقاومت به انسولین است.
C-Peptide و تشخیص نیاز به انسولین
یکی از مهمترین کاربردهای C-Peptide تعیین میزان ذخیره انسولین بدن است.
اگر C-Peptide بسیار پایین باشد احتمال نیاز به درمان با انسولین بیشتر است.
اگر C-Peptide مناسب باشد ممکن است بیمار هنوز به داروهای خوراکی پاسخ دهد.
C-Peptide در افت قند خون (هیپوگلیسمی)
در بیمارانی که دچار افت قند خون مکرر هستند، این آزمایش کمک میکند علت مشخص شود.
اگر انسولین و C-Peptide بالا باشد ممکن است بدن خود بیمار انسولین بیش از حد تولید کند؛ مانند: انسولینوما (تومور تولیدکننده انسولین)
اگر انسولین بالا باشد و C-Peptide پایین باشد احتمال مصرف یا تزریق انسولین خارجی مطرح میشود.
آمادگی قبل از آزمایش
- معمولاً 8 تا 12 ساعت ناشتایی توصیه میشود.
- مصرف آب بلامانع است.
- داروهای مصرفی خود را به پزشک و آزمایشگاه اطلاع دهید.
محدوده مرجع
مقادیر مرجع بسته به روش آزمایش و دستگاه متفاوت است، اما معمولاً: 0.8 تا 3.5 ng/mL به عنوان محدوده طبیعی در نظر گرفته میشود.
تفسیر نتایج
C-Peptide پایین ممکن است در موارد زیر دیده شود:
دیابت نوع 1
تخریب سلولهای بتای پانکراس
مراحل پیشرفته دیابت نوع 2
پس از جراحی پانکراس
C-Peptide بالا
ممکن است در موارد زیر مشاهده شود:
مقاومت به انسولین
دیابت نوع 2
چاقی
سندرم تخمدان پلیکیستیک (PCOS)
کبد چرب
انسولینوما
سوالات متداول
- آیا C-Peptide برای تشخیص دیابت استفاده میشود؟
خیر. برای تشخیص دیابت معمولاً از FBS، HbA1c و OGTT استفاده میشود. C-Peptide بیشتر برای تعیین نوع دیابت و ارزیابی عملکرد پانکراس کاربرد دارد.
- آیا C-Peptide با انسولین ارتباط دارد؟
بله. هرچه بدن انسولین بیشتری تولید کند، معمولاً C-Peptide نیز بیشتر خواهد بود.
- آیا C-Peptide در بیماران PCOS مفید است؟
بله. در بسیاری از مبتلایان به PCOS، C-Peptide و انسولین افزایش یافته و نشاندهنده مقاومت به انسولین هستند.
- آیا C-Peptide میتواند نیاز آینده به انسولین را پیشبینی کند؟
تا حد زیادی بله. کاهش شدید C-Peptide نشاندهنده کاهش ذخیره عملکرد پانکراس است.
خدمات آزمایشگاه آریا
آزمایشگاه آریا امکان انجام آزمایشهای:
- C-Peptide
- Insulin
- HOMA-IR
- HbA1c
- FBS
- OGTT
- AMH
و پنل کامل بررسی دیابت و مقاومت به انسولین را با تجهیزات پیشرفته و کنترل کیفیت مستمر فراهم نموده است.