کمخونی زمانی اتفاق میافتد که خون نتواند اکسیژن کافی را به بافتهای بدن برساند. علت اصلی آن معمولاً کاهش تعداد گلبولهای قرمز یا کاهش هموگلوبین است.
کمخونی یعنی چه؟
کمخونی زمانی اتفاق میافتد که خون نتواند اکسیژن کافی را به بافتهای بدن برساند. علت اصلی آن معمولاً کاهش تعداد گلبولهای قرمز یا کاهش هموگلوبین است.
هموگلوبین مادهای در گلبول قرمز است که اکسیژن را از ریهها به اعضای بدن منتقل میکند. وقتی هموگلوبین پایین باشد، فرد ممکن است احساس ضعف، خستگی، بیحالی یا تنگی نفس داشته باشد.
علائم شایع کمخونی
کمخونی ممکن است خفیف باشد و علامت واضحی ایجاد نکند. اما در بسیاری از افراد علائم زیر دیده میشود:
- خستگی و بیحالی
- رنگپریدگی پوست
- سرگیجه یا سیاهی رفتن چشم
- تپش قلب
- تنگی نفس هنگام فعالیت
- سردی دست و پا
- ریزش مو
- شکنندگی ناخنها
- کاهش تمرکز
- سردرد
در کودکان ممکن است کمخونی باعث بیحالی، کاهش اشتها، اختلال رشد یا افت تحصیلی شود.
علتهای شایع کمخونی
کمخونی علتهای مختلفی دارد. مهمترین آنها عبارتند از:
۱. فقر آهن
شایعترین علت کمخونی، کمبود آهن است. بدن برای ساخت هموگلوبین به آهن نیاز دارد. کمبود آهن میتواند به علت تغذیه نامناسب، خونریزی قاعدگی شدید، خونریزی گوارشی، بارداری یا رشد سریع در کودکان ایجاد شود.
۲. کمبود ویتامین B12
ویتامین B12 برای ساخت طبیعی گلبول قرمز ضروری است. کمبود آن میتواند باعث کمخونی، گزگز دست و پا، بیحسی، اختلال حافظه یا ضعف عصبی شود.
۳. کمبود اسید فولیک
فولات یا اسید فولیک در ساخت سلولهای خونی نقش دارد. کمبود آن در بارداری، سوءتغذیه، مصرف برخی داروها یا بیماریهای گوارشی دیده میشود.
۴. تالاسمی مینور
تالاسمی مینور یک بیماری ارثی خفیف است که ممکن است باعث کوچک بودن گلبولهای قرمز و کمخونی خفیف شود. این بیماری با کمبود آهن فرق دارد و مصرف خودسرانه آهن در این افراد توصیه نمیشود مگر اینکه کمبود آهن همزمان وجود داشته باشد.
۵. بیماریهای مزمن
بیماریهای کلیوی، التهابهای مزمن، بیماریهای روماتیسمی، عفونتهای طولانیمدت و برخی سرطانها نیز میتوانند باعث کمخونی شوند.
چه آزمایشهایی برای بررسی کمخونی لازم است؟
برای تشخیص نوع کمخونی، پزشک معمولاً چند آزمایش را همزمان درخواست میکند:
CBC
مهمترین آزمایش اولیه برای بررسی کمخونی است. این آزمایش مقدار هموگلوبین، تعداد گلبولهای قرمز، اندازه گلبولها و پلاکتها را نشان میدهد.
Ferritin
فریتین نشاندهنده ذخیره آهن بدن است. کاهش فریتین معمولاً یکی از زودترین نشانههای کمبود آهن است.
Iron و TIBC
این دو آزمایش به بررسی میزان آهن خون و ظرفیت بدن برای حمل آهن کمک میکنند.
Vitamin B12
برای بررسی کمبود ویتامین B12 انجام میشود، بهویژه در افرادی که ضعف، گزگز اندامها یا مشکلات عصبی دارند.
Folate
برای بررسی کمبود اسید فولیک درخواست میشود.
Hb Electrophoresis
برای تشخیص تالاسمی مینور و برخی اختلالات هموگلوبین استفاده میشود.
آیا هر کمخونی به معنی کمبود آهن است؟
خیر. این نکته بسیار مهم است. بسیاری از بیماران با دیدن هموگلوبین پایین، خودسرانه قرص آهن مصرف میکنند؛ در حالی که همه کمخونیها به علت فقر آهن نیستند.
برای مثال، در تالاسمی مینور ممکن است MCV پایین باشد اما ذخیره آهن طبیعی باشد. در این حالت مصرف بیدلیل آهن میتواند مضر باشد. بنابراین قبل از مصرف آهن بهتر است آزمایشهای Ferritin، Iron و TIBC بررسی شوند.
چه کسانی بیشتر در معرض کمخونی هستند؟
- خانمها بهخصوص در سنین باروری
- خانمهایی با قاعدگی شدید
- زنان باردار
- کودکان در سن رشد
- سالمندان
- افراد گیاهخوار یا با رژیم غذایی محدود
- بیماران کلیوی
- بیماران گوارشی
- افرادی که سابقه خونریزی گوارشی دارند
آمادگی قبل از آزمایشهای کمخونی
برای CBC معمولاً ناشتایی لازم نیست.
برای آزمایش Iron و TIBC بهتر است نمونهگیری صبح انجام شود و بیمار ۸ تا ۱۲ ساعت ناشتا باشد. همچنین بهتر است مکمل آهن حداقل ۲۴ ساعت قبل از آزمایش مصرف نشود، مگر اینکه پزشک دستور دیگری داده باشد.
برای Ferritin، B12 و Folate معمولاً ناشتایی الزامی نیست، اما انجام نمونهگیری صبحگاهی میتواند بهتر باشد.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر علائمی مانند خستگی شدید، تنگی نفس، تپش قلب، رنگپریدگی، سرگیجه مکرر، خونریزی شدید قاعدگی، مدفوع سیاه یا کاهش وزن غیرقابل توضیح دارید، بهتر است بررسی پزشکی و آزمایشگاهی انجام شود.
خدمات آزمایشگاه آریا
آزمایشگاه آریا امکان انجام آزمایشهای کامل بررسی کمخونی شامل CBC، Ferritin، Iron، TIBC، Vitamin B12، Folate و Hb Electrophoresis را فراهم نموده است.
هدف ما کمک به تشخیص دقیق علت کمخونی و پیشگیری از درمانهای نادرست یا مصرف خودسرانه مکملها است.
سوالات متداول
- آیا کمخونی خطرناک است؟
کمخونی خفیف ممکن است مشکل جدی ایجاد نکند، اما اگر درمان نشود میتواند باعث ضعف، تپش قلب، کاهش تمرکز و کاهش کیفیت زندگی شود. شدت و علت کمخونی اهمیت زیادی دارد.
- آیا ریزش مو میتواند به کمخونی مربوط باشد؟
بله. کمبود آهن و کاهش فریتین میتواند با ریزش مو ارتباط داشته باشد.
- آیا برای تشخیص کمخونی فقط CBC کافی است؟
CBC کمخونی را نشان میدهد، اما همیشه علت آن را مشخص نمیکند. برای تعیین علت معمولاً Ferritin، Iron، TIBC، B12، Folate و گاهی Hb Electrophoresis لازم است.
- آیا کودکان هم به کمخونی مبتلا میشوند؟
بله. کمبود آهن در کودکان شایع است و میتواند باعث بیحالی، کاهش اشتها، اختلال رشد و افت تمرکز شود.
- آیا مصرف قرص آهن بدون آزمایش درست است؟
خیر. مصرف آهن بدون بررسی علت کمخونی توصیه نمیشود، چون برخی انواع کمخونی مانند تالاسمی مینور با کمبود آهن متفاوت هستند.